लेख तथा जानकारी
छठ पर्व: अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिने चार दिन
२०८३ सालको छठ पर्वको मुख्य दिन कात्तिक २९ (नोभेम्बर १५, २०२६) मा पर्छ। यस लेखमा चार दिनको विधि, ३६ घण्टाको निर्जला व्रत, साँझ-बिहानको अर्घ्य र नेपालमा छठ हेर्ने ठाउँबारे जानकारी छ।
तिहार २०८३ का मिति: लक्ष्मीपूजादेखि भाइटीकासम्म
तिहार २०८३ मा कात्तिक २२ (नोभेम्बर ८) मा लक्ष्मीपूजा, कात्तिक २४ मा म्हपूजा र कात्तिक २५ मा भाइटीका पर्छ। यो लेखमा हरेक दिनको मिति, बिदा र पाँच दिन के-के गरिन्छ भन्ने छ।
दशैँ २०८३ का मिति: घटस्थापनादेखि टीकासम्म, दिनैपिच्छे
दशैँ २०८३ असोज २५ (अक्टोबर ११) को घटस्थापनाबाट सुरु हुन्छ र टीका कात्तिक ४ (अक्टोबर २१) मा पर्छ। हरेक मुख्य दिनको मिति, त्यो दिन के गरिन्छ र बिदा, टिकट र किनमेलको तयारी यहाँ छ।
नेपालमा शनिबार बिदा किन? कारण र अहिलेको कार्य-हप्ता
नेपालको शनिबार बिदा, कार्यालयअनुसार फरक कामको हप्ता, बैंक सेवा र कार्यदिन गन्दा जाँच्नुपर्ने कुरा बुझ्नुहोस्।
इन्द्रजात्रा: मिति, कुमारी रथ, यःसिँ लिङ्गो र लाखे नाच
इन्द्रजात्रा यँलाको पूर्णिमा वरिपरि करिब आठ दिन काठमाडौंमा चल्छ, २०८३ मा मुख्य दिन असोज ९ थियो। इन्द्रको कथा, यःसिँ लिङ्गो, कुमारी रथ र लाखे नाचबारे यहाँ छ।
नेपालको समय: घडी ५ घण्टा ४५ मिनेट अगाडि किन?
नेपालको समय वर्षभरि UTC+5:45 हो, भारतभन्दा १५ मिनेट अगाडि, र यहाँ डेलाइट सेभिङ चल्दैन। ४५ मिनेट कहाँबाट आयो, कहिलेदेखि लागू भयो, र खाडी, बेलायत, अमेरिका र अस्ट्रेलियासँग कति अन्तर छ भन्ने यहाँ छ।
श्रीकृष्ण जन्माष्टमी: मध्यरातको पूजा र पाटन कृष्ण मन्दिरको जागरण
कृष्ण जन्माष्टमी भदौ कृष्ण अष्टमीमा पर्छ र नेपालमा सार्वजनिक बिदा हुन्छ। यसको कथा, दिनभरिको व्रत, मध्यरातको जन्म पूजा र पाटनको कृष्ण मन्दिरको जागरणबारे यहाँ छ।
गाईजात्रा: शोक र हाँसो सँगै हिँड्ने पर्व
गाईजात्रा जनै पूर्णिमाको भोलिपल्ट पर्छ, जब वर्षभरिमा आफन्त गुमाएका परिवारले गाई वा गाई बनेको बालक लिएर नगर घुम्छन्। यस लेखमा मिति, प्रताप मल्लको कथा र जात्रा हेर्ने ठाउँ छन्।
जनै पूर्णिमा र रक्षाबन्धन: जनै, डोरो र क्वाँटी
२०८३ सालको जनै पूर्णिमा भदौ १२ (अगस्ट २८, २०२६) मा पर्छ। यस लेखमा जनै फेर्ने विधि, रक्षा डोरो र राखीको अर्थ, क्वाँटी बनाउने तरिका र गोसाइँकुण्ड-कुम्भेश्वर मेलाबारे जानकारी छ।
नाग पञ्चमी: ढोकामाथि नाग टाँस्ने चलनको अर्थ
नाग पञ्चमी श्रावण शुक्ल पञ्चमीमा पर्छ, २०८३ मा भदौ १ गते (अगस्ट १७, २०२६)। यो लेखमा ढोकामाथि नाग टाँसेर गरिने पूजा, काठमाडौं तालको कथा र ठूलो भीड लाग्ने ठाउँबारे जानकारी छ।
श्रावण महिना: सोमबार व्रत, हरियो चुरा र बोल बम
श्रावण महिना जुलाईको मध्यदेखि अगस्टको मध्यसम्म पर्छ र शिवजीको महिना मानिन्छ। सोमबार व्रत कसरी बस्ने, हरियो चुरा किन लगाइन्छ, बोल बम यात्रा कहाँ जान्छ र साउनपछि कुन चाड पर्छन् भन्ने यहाँ छ।
आजको पञ्चाङ्ग कसरी हेर्ने: सुरुवातीहरूका लागि
आजको पञ्चाङ्गमा तिथि, वार, नक्षत्र, योग, करण, राहु काल र सूर्योदयको अर्थ के हो, यो लेखमा छ। दैनिक रूपमा कुन तीनवटा कुरा हेर्ने र तिनको समय किन हरेक दिन बदलिन्छ भन्ने पनि बताइएको छ।
तिहार (दीपावली): प्रकाशको पर्वका पाँच दिन
तिहार कात्तिकमा पर्ने पाँच दिने पर्व हो, जसमा काग, कुकुर, गाई, गोरु र अन्तिम दिन दाजुभाइ-दिदीबहिनीलाई पुजिन्छ। यस लेखमा हरेक दिनको तिथि, अर्थ र विधि छ।
पञ्चाङ्ग भनेको के हो? तिथि, नक्षत्र, योग र करणको व्याख्या
पञ्चाङ्ग तिथि, वार, नक्षत्र, योग र करण गरी पाँच अङ्ग मिलेर बनेको हिन्दू पात्रो हो। यस लेखमा हरेक अङ्गको अर्थ, दिनभित्रै फेरिने समय र दैनिक पञ्चाङ्ग हेर्ने तरिका छ।
दशैँ पर्व: दिन, विधि र महत्त्व
२०८३ सालको दशैँ असोज २५ को घटस्थापनादेखि कात्तिक ८ को कोजाग्रत पूर्णिमासम्म चल्छ, र टीका कात्तिक ४ मा पर्छ। यस लेखमा हरेक मुख्य दिन, जमरा-टीकाको विधि र दुर्गाको कथा छ।
नेपाली पात्रोका १२ महिना क्रमैसँग (बैशाखदेखि चैत)
नेपाली पात्रोका १२ महिना बैशाखदेखि चैतसम्म क्रमैसँग, हरेक महिनाको अंग्रेजी अवधि र सामान्य दिन संख्यासहित। महिनाको दिन किन वर्षैपिच्छे फेरिन्छ र कुन महिनामा कुन चाड पर्छ भन्ने पनि यहाँ छ।
१२ राशि: स्वभाव र विशेषता
मेषदेखि मीनसम्म १२ राशिको अंग्रेजी नाम, स्वामी ग्रह र तत्त्वको तालिका। हरेक राशिको परम्परागत स्वभाव र नेपालमा चन्द्र राशि किन हेरिन्छ भन्ने पनि यहाँ छ।
नेपाली क्यालेन्डर एप कसरी प्रयोग गर्ने: इभेन्ट, रिमाइन्डर र पञ्चाङ्ग
नेपाली क्यालेन्डर एपमा बि.सं. पात्रो, पञ्चाङ्ग, राशिफल, कस्टम इभेन्ट र जन्मदिन रिमाइन्डर कसरी चलाउने भन्ने यहाँ छ। कुण्डली मिलान, साइत, विनिमय दर र मिति परिवर्तकबारे पनि छ।
मंगल दोष (मांगलिक) भनेको के हो? अर्थ, प्रभाव र उपाय
मंगल दोष भनेको जन्मकुण्डलीमा मंगल १, २, ४, ७, ८ वा १२ औं घरमा बस्नु हो। यस लेखमा आंशिक र उच्च मांगलिकको फरक, परिहार (खण्डन) का नियम र चलनचल्तीका उपाय छन्।
कुण्डली मिलान: ३६ गुण अष्टकूट प्रणाली
कुण्डली मिलानमा आठ कूटमा जम्मा ३६ अंक हुन्छ, वर्णको १ देखि नाडीको ८ अंकसम्म। कति अंकको के अर्थ हुन्छ र नाडी तथा भकूट दोष के हुन् भन्ने यहाँ छ।
तीज पर्व: अर्थ, व्रत र परम्परा
हरितालिका तीज भदौ शुक्ल तृतीयामा पर्छ, र यस दिन महिलाहरू व्रत बसेर शिव र पार्वतीको पूजा गर्छन्। निर्जला व्रत, दर खाने दिन, रातो पहिरन र ऋषि पञ्चमीसम्मका तीन दिनबारे यहाँ छ।
विवाहको शुभ साइत: नेपालमा विवाह मुहूर्त कसरी छानिन्छ
नेपालमा विवाहको साइत तिथि, नक्षत्र, लग्न र गुरु-शुक्र तारा हेरेर निकालिन्छ। कुन महिनामा विवाह हुँदैन, किन हुँदैन र यो वर्षको साइत सूची कहाँ हेर्ने भन्ने यहाँ छ।
बिक्रम सम्बत्, नेपाल सम्बत् र ईस्वी सम्बत्बीचको फरक
बिक्रम सम्बत् करिब ५७ ईसापूर्वबाट गनिन्छ र नयाँ वर्ष बैशाख १ मा पर्छ, नेपाल सम्बत् ८७९ ईस्वीबाट गनिन्छ र नयाँ वर्ष कार्तिकमा पर्छ। यस लेखमा ईस्वी सम्बत्सँगको तुलना र मिति बदल्ने तरिका छ।
२७ नक्षत्र: पूर्ण सूची र तिनको अर्थ
अश्विनीदेखि रेवतीसम्म २७ वटै नक्षत्रको सूची, अधिपति ग्रह र स्वभावसहित। नक्षत्र भनेको के हो, ४ पाद के हुन् र नामकरण तथा मुहूर्तमा नक्षत्र कसरी हेरिन्छ भन्ने जानकारी।
राहु काल भनेको के हो? अर्थ, समय र गणना
राहु काल हरेक दिन पर्ने करिब ९० मिनेटको अशुभ समय हो, जुन दिउँसोको उज्यालोको आठौँ भाग हुन्छ। यस लेखमा हरेक वारको खण्ड र स्थानीय सूर्योदय-सूर्यास्तबाट राहु काल निकाल्ने तरिका छ।
राशिफल भनेको के हो? दैनिक राशिफल कसरी हेर्ने
नेपाली राशिफल जन्म महिनाले होइन, जन्मँदाको चन्द्र राशिले हेरिन्छ। यसको अर्थ, दैनिकदेखि वार्षिकसम्मका प्रकार र जन्म समयबाट आफ्नो राशि कसरी पत्ता लगाउने भन्ने यहाँ छ।
बिक्रम सम्बत् पात्रो भनेको के हो? महिना, साल र नयाँ वर्ष
बिक्रम सम्बत् नेपालको आधिकारिक पात्रो हो र ईस्वी सम्बत्भन्दा करिब ५६ वर्ष ८ महिना अगाडि छ। यसका १२ महिना, ५६/५७ जोड्ने हिसाब र नयाँ वर्ष किन वैशाख १ मा पर्छ भन्ने यहाँ छ।
नेपाली नयाँ वर्ष (नववर्ष): किन वैशाखमा पर्छ?
नेपाली नयाँ वर्ष (नववर्ष) वैशाख १ गते, अप्रिल १३ वा १४ मा पर्छ, जुन दिन सूर्य मेष राशिमा प्रवेश गर्छ। बि.सं. वर्ष कसरी बदलिन्छ र नेपाल सम्बत् तथा ल्होसार कहिले पर्छन् भन्ने यहाँ छ।
होली (फागु पूर्णिमा): नेपालमा मिति, कथा र चलन
होली (फागु पूर्णिमा) फागुनको पूर्णिमामा पर्छ: पहाडमा मार्च २, २०२६ र मार्च २१, २०२७ मा, तराईमा एक दिनपछि। होलिका दहनको कथा, चीर र नेपालमा होलीका चलनबारे यहाँ छ।
गृहप्रवेश साइत: शुभ गृहप्रवेश मिति छनोट
गृहप्रवेशको मिति महिना, तिथि, बार र नक्षत्र हेरेर छानिन्छ। यो लेखमा गृहप्रवेशका तीन प्रकार, शुभ महिना (माघ, फागुन, बैशाख, जेठ), शुभ नक्षत्र र चातुर्मासमा किन गृहप्रवेश गरिँदैन भन्ने छ।
माघे संक्रान्ति: मिति, परिकार र मनाउने तरिका
माघे संक्रान्ति माघ १ गते (जनवरी १४ वा १५) पर्छ, जुन दिन सूर्य मकर राशिमा पस्छ। यसको मिति किन सर्दैन, के-के परिकार खाइन्छ, स्नान मेला कहाँ लाग्छ र थारूको माघी कस्तो हुन्छ भन्ने यहाँ छ।
बिक्रम सम्बत्बाट ईस्वी सम्बत्मा मिति कसरी बदल्ने
बिक्रम सम्बत्को मिति AD मा बदल्न महिनाअनुसार बिसं सालबाट ५७ वा ५६ घटाउनुहोस्। ठ्याक्कै गतेका लागि वर्षैपिच्छेको तालिका किन चाहिन्छ भन्ने उदाहरणसहित यहाँ छ।