२३ असोज २०८३ · शुक्रबार
सूर्योदयदेखि सूर्यास्तसम्मको समयलाई आठ बराबर भागमा र रातलाई अर्को आठ भागमा बाँडिन्छ। हरेक भागको सात नाममध्ये एउटा नाम हुन्छ, र हरेक नामको आफ्नै स्वामी ग्रह हुन्छ। यात्रा, किनमेल वा नयाँ कामको पहिलो दिनजस्ता काम सुरु गर्न मानिसहरू अमृत, शुभ र लाभ छान्छन्। हरेक भाग त्यस दिनको वास्तविक दिन वा रातको आठौं भाग हुने भएकाले गर्मीमा लामो र जाडोमा छोटो हुन्छ, र हरेक दिन अलिकति फरक पर्छ। तलका समय काठमाडौंका हुन्।
होरा भनेको दिनको बाह्रौं भाग वा रातको बाह्रौं भाग हो। यो करिब एक घण्टाको हुन्छ, तर ठ्याक्कै एक घण्टा प्रायः हुँदैन। सूर्योदयपछिको पहिलो होरा त्यस बारको स्वामी ग्रहको हुन्छ। त्यसपछिका होरा ग्रहहरूको एउटै क्रममा आउँछन्। चौबीस होरापछि क्रम तीन स्थान अगाडि पुग्छ, र यसैबाट बारको क्रम बन्छ: आइतबार (सूर्य) पछि सोमबार (चन्द्र)। कुनै काम कुन बेला गर्ने भनेर मानिसहरू होरा हेर्छन्: पढाइ र पैसाका लागि बृहस्पति र बुध, घरायसी कामका लागि शुक्र, र धेरै मेहनत पर्ने कामका लागि मंगल र शनि।
काठमाडौं, नेपालको आजको पञ्चाङ्ग — २३ असोज २०८३ (९ अक्टोबर २०२६): तिथि चतुर्दशी, कृष्ण पक्ष, नक्षत्र उत्तर फाल्गुनी, योग ब्रह्म, करण विष्टि। सूर्योदय ०६:००, सूर्यास्त १७:४२।
अद्यावधिक NPT
पंचांग भनेको एक दिनको तिथि, नक्षत्र, योग जस्ता विवरण दिने परम्परागत हिन्दू पात्रो हो। "पंचांग" को अर्थ "पाँच अंग" हो। यसका पाँच मुख्य भाग छन्: तिथि (चान्द्र दिन), नक्षत्र (चन्द्रमा रहेको तारा समूह), योग (सूर्य र चन्द्रको स्थितिबाट बन्ने संयोग), करण (तिथिको आधा भाग) र वार। नेपालमा चाडपर्व, व्रत, पूजा र शुभकार्यको दिन र समय हेर्न पंचांग प्रयोग गरिन्छ।
तिथि चान्द्र दिन हो। एक चान्द्र महिनामा ३० तिथि हुन्छन्, जुन शुक्ल पक्ष (औंसीदेखि पूर्णिमासम्म) र कृष्ण पक्ष गरी दुई भागमा बाँडिन्छन्। नक्षत्र चन्द्रमाको बाटोमा पर्ने २७ तारा समूहमध्ये एउटा हो। चन्द्रमा एउटा नक्षत्रमा करिब एक दिन रहन्छ। योग सूर्य र चन्द्रको चालबाट निकालिने २७ संयोगमध्ये एउटा हो। करण तिथिको आधा भाग हो। करण ११ वटा छन्, जसमध्ये सातवटा महिनाभर दोहोरिइरहन्छन्। यो पेजमा मास (चान्द्र महिना), ऋतु, अयन (उत्तरायण वा दक्षिणायन) र संवत्सरको नाम पनि देखिन्छ।
यो पेजमा काठमाडौंको सूर्योदय, सूर्यास्त, चन्द्रोदय र चन्द्रास्तको समय पनि छ। साथै दिनका परम्परागत खण्ड पनि देखिन्छन्: अभिजित मुहूर्त (मध्यदिनतिरको शुभ समय), र राहु काल, यमगण्ड र गुलिका (नयाँ काम थाल्न परम्परागत रूपमा नराम्रो मानिने समय)। राहु काल करिब डेढ घण्टाको हुन्छ र हरेक बार फरक समयमा पर्छ।
हरेक मान सूर्य र चन्द्रको वास्तविक स्थितिबाट गणना गरिन्छ। नेपाली र भारतीय पंचांगले मान्ने निरयण राशिचक्र प्रयोग हुन्छ, र समय नेपाली समय र काठमाडौंको स्थानअनुसार निकालिन्छ। तिथि र नक्षत्र दिनको जुनसुकै बेला सुरु वा सकिन सक्छन्। त्यसैले छापिएका पात्रोमा तिथि सकिने समय लेखिन्छ, र कहिलेकाहीँ दुई दिनमा एउटै तिथि पर्छ वा कुनै तिथि छुट्छ। माथिको मिति पिकरबाट जुनसुकै बिक्रम सम्बत मितिको पूरा पंचांग खोल्न सकिन्छ। जस्तै, आउँदो चाडको तिथि वा जन्ममितिको नक्षत्र हेर्न सकिन्छ।
आजको तिथि चतुर्दशी हो, कृष्ण पक्ष। पंचांगको चलनअनुसार सूर्योदयको बेला चलिरहेको तिथिलाई नै दिनको तिथि मानिन्छ।
राहु काल हरेक दिन पर्ने करिब डेढ घण्टाको समय हो। परम्पराअनुसार यो बेला नयाँ काम, यात्रा वा शुभकार्य थालिँदैन। यो कुन बेला पर्छ भन्ने बारमा भर पर्छ। जस्तै, सोमबार बिहानै र मंगलबार दिउँसो पर्छ। आजको राहु कालको समय यही पेजको दिनका खण्ड भागमा छ।
चन्द्रमा सूर्यभन्दा १२° अगाडि पुगेपछि एउटा तिथि सकिन्छ। यसमा करिब २० देखि २७ घण्टा लाग्छ। कुनै तिथि एउटा सूर्योदयपछि सुरु भएर अर्को सूर्योदयअघि नै सकियो भने त्यो कुनै सूर्योदयमा पर्दैन, त्यसैले छुट्छ (क्षय)। तीनवटा सूर्योदयमा पर्यो भने दोहोरिन्छ (वृद्धि)। छापिएका पात्रोमा पनि यसैगरी लेखिन्छ।
हो। सूर्योदय, सूर्यास्त, राहु काल र मुहूर्तका सबै समय काठमाडौंको स्थान र नेपाली समय (UTC+5:45) अनुसार निकालिएका हुन्। सूर्योदयमा भर पर्ने कुरा ठाउँअनुसार फरक पर्छन्, त्यसैले भारत वा अरू देशका पंचांगमा फरक मान आउन सक्छ।
आज चन्द्रमा उत्तर फाल्गुनी नक्षत्र र कन्या राशिमा छ। चन्द्रमाले करिब २७.३ दिनमा २७ वटै नक्षत्र पार गर्छ, एउटामा करिब एक दिन।
