२७ नक्षत्र: पूर्ण सूची र तिनको अर्थ

तपाईंले कहिल्यै नेपाली पञ्चाङ्ग पढ्नुभएको छ वा आफ्नो कुण्डली बनाउनुभएको छ भने नक्षत्र शब्द पक्कै भेट्नुभएको होला। नक्षत्र भनेको जन्मको बेला चन्द्रमा रहेको तारा वा चन्द्रभवन हो। वैदिक ज्योतिषमा राशिभन्दा पनि नक्षत्रले मानिसको स्वभाव र समयको बारेमा बढी बताउँछ भनिन्छ।

कुल २७ नक्षत्र हुन्छन्, प्रत्येकले आकाशको एक हिस्सा ओगट्छ र प्रत्येकको एउटा अधिपति ग्रह हुन्छ। तपाईंको जन्म नक्षत्रले परम्परागत नामको पहिलो अक्षर तय गर्छ र विवाह, यात्रा तथा संस्कारका लागि शुभ मिति छनोटमा सहयोग गर्छ। यो लेखमा सबै २७ नक्षत्रको अधिपति ग्रह र एक-लाइन स्वभावसहितको सूची, अनि पाद र प्रयोगबारे बुझाइएको छ।

नक्षत्र भनेको के हो?

नक्षत्र भनेको चन्द्रमाको मासिक मार्गलाई २७ बराबर भागमा बाँडेको एक भाग हो। प्रत्येक नक्षत्रले ३६० डिग्रीको आकाशवृत्तमा १३ डिग्री २० मिनेट ओगट्छ, त्यसैले चन्द्रमाले झन्डै एक दिनमा एउटा नक्षत्र पार गर्छ। जन्मको बेला चन्द्रमा रहेको नक्षत्रलाई जन्म नक्षत्र भनिन्छ।

संस्कृतमा नक्षत्रको अर्थ "नष्ट नहुने" अर्थात् स्थिर तारा भन्ने बुझिन्छ। १२ राशिले आकाशलाई ३० डिग्रीको खण्डमा बाँड्छ भने २७ नक्षत्रले अझ सूक्ष्म खाका दिन्छ। हरेक नक्षत्रको एउटा अधिपति ग्रह, अधिष्ठाता देवता, चिन्ह र स्वभावका विषय हुन्छन्। पञ्चाङ्ग नयाँ लाग्छ भने आजको पञ्चाङ्ग कसरी हेर्ने भन्ने लेखमा नक्षत्र कहाँ देखिन्छ भनेर हेर्न सक्नुहुन्छ।

२७ नक्षत्र र तिनका अधिपति ग्रह कुन-कुन हुन्?

२७ नक्षत्र निश्चित क्रममा चल्छन्, अश्विनी (मेषको सुरु) देखि सुरु भएर रेवती (मीनको अन्त्य) मा टुंगिन्छन्। अधिपति ग्रह नौ ग्रहको चक्रमा दोहोरिन्छन्, केतु, शुक्र, सूर्य, चन्द्र, मंगल, राहु, बृहस्पति, शनि, बुध, तीन पटक। तलको तालिकामा प्रत्येकको अधिपति र एक-लाइन स्वभाव छ।

माथिका स्वभाव व्यापक विषय मात्र हुन्, अन्तिम निर्णय होइनन्। पूर्ण पठनमा नक्षत्रसँगै राशि र ग्रहस्थिति पनि जोखिन्छ। यी ताराहरू राशिमा आधारित प्रणालीसँग कसरी जोडिन्छन् भनेर हेर्न १२ राशि र तिनका स्वभाव सँग तुलना गर्नुहोस्।

नक्षत्रका ४ पाद के हुन्?

प्रत्येक नक्षत्रलाई चार बराबर भागमा बाँडिन्छ, जसलाई पाद भनिन्छ, र प्रत्येक पादले ३ डिग्री २० मिनेट ओगट्छ। चार पाद गुणा २७ नक्षत्र गर्दा १०८ पाद बन्छन्, जुन मालाका दानाको पवित्र संख्या पनि हो। पादले चन्द्रमाको स्थिति अझ सटीक तय गर्छ र हरेक भागलाई नवांश राशिसँग जोड्छ।

पाद किन महत्त्वपूर्ण हुन्छन्

पादले जन्म नक्षत्रलाई अझ सूक्ष्म वर्गमा परिष्कृत गर्छ। एउटै दिन एउटै नक्षत्रमा जन्मेका दुई जना फरक पादमा पर्न सक्छन्, जसले उनीहरूलाई फरक नामाक्षर र अलिकति फरक स्वभाव दिन्छ। ज्योतिषीहरू बच्चाको नामको परम्परागत पहिलो अक्षर तोक्न र मिलान पठन सूक्ष्म बनाउन पाद प्रयोग गर्छन्।

पाद र १०८ को सम्बन्ध

२७ नक्षत्र प्रत्येकमा ४ पाद हुने भएकाले आकाशवृत्तमा कुल १०८ पाद हुन्छन्। यही कारण हिन्दू र बौद्ध अभ्यासमा १०८ संख्या बारम्बार आउँछ, मालाका दानामा, जपमा र मन्दिरको गणनामा। प्रत्येक पाद १२ नवांश राशिमध्ये एकसँग मिल्छ, जसरी एउटै कुण्डलीले राशिमाथि नक्षत्रको विवरण थप्छ।

नक्षत्र नामकरण र मुहूर्तमा कसरी प्रयोग हुन्छ?

नक्षत्रले नेपाली जीवनका दुई दैनिक निर्णय चलाउँछ: नाम छनोट र शुभ समय छनोट। जन्ममा जन्म नक्षत्र र त्यसको पादले बच्चाको औपचारिक नामको सिफारिस गरिएको सुरु अक्षर दिन्छ। कार्यका लागि त्यस दिनको नक्षत्रले समय अनुकूल छ कि छैन तय गर्न सहयोग गर्छ, जुन मुहूर्त छनोटको मूल हो।

नक्षत्रअनुसार नामकरण

परम्परागत रूपमा जन्म नक्षत्रको पाद कुनै निश्चित संस्कृत अक्षरसँग मिल्छ, र बच्चाको औपचारिक नाम त्यही अक्षरबाट सुरु हुनुपर्ने मानिन्छ। उदाहरणका लागि अश्विनीका चार पाद चु, चे, चो र ला अक्षरसँग मिल्छन्। दैनिक नाम फरक भए पनि परिवारहरूले धार्मिक संस्कारका लागि यही राशि नाम राख्छन्।

मुहूर्त र पञ्चाङ्गमा नक्षत्र

मुहूर्तमा हरेक नक्षत्रको एक स्वभाव हुन्छ, स्थिर, तिखो, चर, मृदु इत्यादि, जुन निश्चित कामका लागि उपयुक्त हुन्छ। पुष्य लगभग कुनै पनि सुरुवातका लागि उत्तम मानिन्छ भने केही ताराहरू यात्रा वा विवाहका लागि टालिन्छन्। त्यस दिनको नक्षत्र पञ्चाङ्गका पाँच अंगमध्ये एक हो, तिथि, योग र करणसँगै; पञ्चाङ्गको तिथि, नक्षत्र, योग र करण को विवरण हेर्नुहोस्। यही तारा तपाईंले पढ्ने दैनिक राशिफल मा पनि आधार बन्छ। आजको नक्षत्र र पाद नेपाली पात्रो होम पेज को पञ्चाङ्गमा हेर्न सक्नुहुन्छ।

नेपाली क्यालेन्डर (Katigate) मा थप हेर्नुहोस्

• आजको पञ्चाङ्ग

• दैनिक राशिफल

• शुभ साइत र मुहूर्त

बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू

नक्षत्र २७ हुन् कि २८?

नेपाली र भारतीय पञ्चाङ्गमा प्रयोग हुने मानक प्रणालीमा २७ नक्षत्र हुन्छन्, प्रत्येकले १३ डिग्री २० मिनेट ओगट्छ। पुरानो परम्पराले उत्तराषाढा र श्रवणबीच २८औं अभिजित थप्छ, तर अधिकांश आधुनिक पञ्चाङ्ग र कुण्डलीले गणना तथा नामकरणका लागि २७ नक्षत्रकै प्रणाली प्रयोग गर्छन्।

मेरो जन्म नक्षत्र कसरी पत्ता लगाउने?

तपाईंको जन्म नक्षत्र भनेको जन्मको ठ्याक्कै समय र स्थानमा चन्द्रमा रहेको नक्षत्र हो। यो राशिबाट अनुमान गर्न सकिन्न। यसका लागि सही जन्म समय र पञ्चाङ्ग वा ज्योतिष गणना चाहिन्छ। नेपाली क्यालेन्डर एप वा कुण्डलीले तपाईंको जन्म नक्षत्र र त्यसको पाद देखाइदिन्छ।

कुन नक्षत्र सबैभन्दा शुभ मानिन्छ?

शनिले अधिपति गर्ने पुष्य नक्षत्र नयाँ काम सुरु गर्न, किनमेल गर्न र अधिकांश संस्कारका लागि सबैभन्दा शुभ मानिन्छ। तर धेरै परम्पराले विवाहका लागि भने पुष्य टाल्न भन्छन्। शुभता सधैं पूर्ण मुहूर्तमा निर्भर हुन्छ, नक्षत्रसँगै तिथि, योग, वार र कुण्डली।

के मेरो नक्षत्रले नाम तय गर्छ?

परम्परागत रूपमा हो, तपाईंको जन्म नक्षत्रको पाद एउटा संस्कृत अक्षरसँग मिल्छ जसबाट औपचारिक नाम सुरु हुनुपर्छ। धेरै परिवारले संस्कारका लागि यो राशि नाम राख्छन् र दैनिक प्रयोगमा फरक नाम चलाउँछन्। यो परम्परामा आधारित मार्गदर्शन हो, कडा कानुनी नियम होइन, त्यसैले परिवार र क्षेत्रअनुसार अभ्यास फरक हुन्छ।