मंगल दोष (मांगलिक) भनेको के हो? अर्थ, प्रभाव र उपाय

मंगल दोष, जसलाई मांगलिक दोष वा कुज दोष पनि भनिन्छ, जन्मकुण्डलीमा मंगल ग्रह १, २, ४, ७, ८ वा १२ औं घरमा बस्दा बन्ने अवस्था हो। यस्तो कुण्डली भएको व्यक्तिलाई मांगलिक भनिन्छ। यो मुख्यतः विवाहको कुण्डली मिलाउँदा हेरिन्छ, र धेरै कुण्डलीमा यो दोष हटाउने वा घटाउने परिहार नियम लागू हुन्छ।

ज्योतिषमा मंगललाई ऊर्जा, रिस र झगडासँग जोडिन्छ। परम्पराअनुसार कडा मांगलिक योग भएको र दुवैको कुण्डली यस कुरामा नमिलेको अवस्थामा वैवाहिक जीवनमा कलह हुन सक्छ भनिन्छ। त्यसैले नेपाल र भारतका धेरै परिवारले विवाहको कुरा छिनाउनुअघि यो जाँच्छन्।

यस लेखमा कुन घरमा मंगल बस्दा दोष लाग्छ, आंशिक र उच्च दोषको फरक, परिहार (खण्डन) का नियम र चलनचल्तीका उपायबारे जानकारी छ।

मंगल दोष सरल भाषामा के हो?

मंगल दोष भनेको मंगल ग्रह छवटा तोकिएका घरमध्ये कुनै एकमा बस्नु हो। घर लग्न, चन्द्रमा वा शुक्रबाट गनिन्छ। मंगललाई तातो र आक्रामक ग्रह मानिन्छ, त्यसैले यी घरमा बस्दा विवाह र सम्बन्धमा झगडा, अधैर्य वा ढिलाइ हुन सक्छ भनिन्छ।

पूरा जाँचका लागि घर तीन तरिकाले गनिन्छ: लग्न बाट, चन्द्र राशि बाट र कहिलेकाहीँ शुक्र बाट। लग्नबाट मांगलिक देखिने तर चन्द्रमाबाट नदेखिने योगलाई दुवैबाट देखिने योगभन्दा हल्का मानिन्छ। त्यसैले एउटा आधारबाट मात्र हेरेर दोषको निर्णय गरिँदैन।

कुन कुन घरमा मंगल बस्दा मंगल दोष लाग्छ?

लग्न, चन्द्रमा वा शुक्रबाट गन्दा मंगल १, २, ४, ७, ८ वा १२ औं घरमा भए मंगल दोष बन्छ। हरेक घरले जीवनको एउटा पक्ष (आफू, परिवार, घर, विवाह, आयु वा खर्च) जनाउँछ, र मंगल त्यहाँ बस्दा त्यो पक्षमा समस्या आउँछ भनिन्छ।

सातौं घरलाई सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण मानिन्छ, किनभने यसले सिधै विवाह र जीवनसाथी जनाउँछ। दोस्रो घर सबै परम्परामा गनिँदैन; कतिपयले १, ४, ७, ८ र १२ औं घर मात्र हेर्छन्। ठाउँ र परम्पराअनुसार यस्तो फरक हुने भएकाले एउटै कुण्डलीमा दुई ज्योतिषीको निर्णय अलिकति फरक हुन सक्छ। त्यसैले परिवारहरूले मंगल मात्र नहेरी पूरा कुण्डली मिलान र ३६ गुण अष्टकूट प्रणाली सँगै जाँच्छन्।

आंशिक र उच्च मंगल दोषबीच के फरक छ?

मंगल दोष कति बलियो छ भन्ने कुरा कतिवटा आधारबाट दोष देखिन्छ र कुण्डलीमा मंगल कति बलियो छ भन्नेमा भर पर्छ। आंशिक (न्यून) मांगलिकमा मंगल एउटा आधारबाट मात्र दोष घरमा हुन्छ, र प्रायः कमजोर हुन्छ। उच्च (पूर्ण) मांगलिकमा धेरै आधारबाट दोष देखिन्छ र कुनै परिहार लागू हुँदैन।

आंशिक (न्यून) मांगलिक

आंशिक मांगलिकमा प्रायः लग्नबाट मंगल दोष घरमा देखिन्छ तर चन्द्रमा वा शुक्रबाट देखिँदैन, वा मंगल नीच वा अस्त भएको राशिमा हुन्छ। धेरै ज्योतिषी यसलाई हल्का र सजिलै मिलाउन सकिने मान्छन्। २८ वर्षपछि यसको असर धेरै कम हुन्छ भन्ने विश्वास पनि छ।

उच्च (पूर्ण) मांगलिक

उच्च मांगलिकमा मंगल दुई वा बढी आधारबाट दोष घरमा हुन्छ, प्रायः सातौं वा आठौं घरमा, र तल दिइएका कुनै परिहार लागू हुँदैनन्। कुण्डली मिलाउँदा सबैभन्दा ध्यान दिएर यही अवस्था हेरिन्छ, र यहाँ अर्को पक्षको कुण्डलीसँगको मेल सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

मंगल दोषको परिहार (खण्डन) कसरी हुन्छ?

खण्डनलाई परिहार वा भङ्ग भनिन्छ। यी शास्त्रीय नियम लागू भए दोष हटेको वा धेरै घटेको मानिन्छ। धेरै कुण्डलीमा कम्तीमा एउटा परिहार लागू हुन्छ। मुख्य नियम यस्ता छन्:

• दुवै पक्ष मांगलिक: सबैभन्दा धेरै मानिने खण्डन। दुलहा र दुलही दुवै मांगलिक भए दोष आपसमा काटिन्छ भनिन्छ, र यस कुरामा जोडी मिल्ने मानिन्छ।

• मंगल आफ्नै वा उच्च राशिमा: मंगल मेष वा वृश्चिक (आफ्नै राशि) वा मकर (उच्च राशि) मा भए राम्रो स्थानमा मानिन्छ र दोष घट्छ।

• शुभ दृष्टि वा युति: बृहस्पति (गुरु) वा चन्द्रमाले मंगललाई हेरेमा वा सँगै बसेमा दोष कमजोर हुन्छ भनिन्छ।

• उमेर: धेरै परम्परामा उमेर बढ्दै जाँदा, विशेषगरी २८ वर्षपछि, दोष आफैँ कमजोर हुन्छ भनिन्छ।

परिहार नियम परम्पराअनुसार फरक हुन्छन्, त्यसैले कुण्डलीलाई मांगलिक भन्नुअघि सबै नियम जाँच्नुपर्छ। मंगल कुन राशिमा छ भन्नेले पनि त्यसको असर फरक पार्छ; यसबारे १२ राशि र तिनका स्वभाव लेखमा पढ्नुहोस्।

मंगल दोषका सामान्य उपाय के के हुन्?

मंगल दोषका उपाय परम्परागत धार्मिक अभ्यास हुन्। यी औषधि उपचार होइनन् र यिनको कुनै ग्यारेन्टी हुँदैन। सबैभन्दा चलनचल्तीका उपाय मंगलसम्बन्धी पूजा, दान र केही परम्परामा कुम्भ विवाह हुन्। कुनै उपाय गर्न भनिएमा त्यसमा के गरिन्छ भनेर बुझेर मात्र सहमति दिनुहोस्।

• पूजा र मन्त्र: मंगलबार हनुमान चालीसा वा मंगल मन्त्र पढ्ने, र हनुमान वा मंगल मन्दिरमा पूजा चढाउने।

• दान: मंगलबार रातो वस्तु, मसुरो दाल, रातो कपडा वा सख्खर दान गर्ने।

• व्रत: कतिपयले मंगल वा हनुमानका नाममा मंगलबार व्रत बस्छन्।

• कुम्भ विवाह: कडा परम्परामा वास्तविक विवाहअघि पीपल, केराको बोट वा मूर्तिसँग प्रतीकात्मक विवाह गरिन्छ। यो चलन सबै ठाउँमा हुँदैन।

मांगलिक हुनु कुण्डलीका धेरै कुरामध्ये एउटा मात्र हो। विवाह कस्तो चल्छ भन्ने कुरा जोडीबीचको समझदारी, कुराकानी र साझा सोचमा धेरै भर पर्छ। विवाहको मिति छान्दा परिवारले पूरा कुण्डली मेल र विवाहको शुभ साइत वा विवाह मुहूर्त हेर्छन्। कतिगतेमा दैनिक राशिफल पनि हेर्न सकिन्छ।

माङ्गलिक भनिँदा बुझ्नुपर्ने कुरा

माङ्गलिक ज्योतिषीय वर्गीकरण हो, चिकित्सकीय निदान वा व्यक्तिले जोडीलाई हानि पुर्‍याउँछ भन्ने प्रमाण होइन। घर र परिहारका नियम परम्पराअनुसार फरक हुन्छन्। दुई नतिजा तुलना गर्नुअघि कुन नियम प्रयोग भएको हो सोध्नुहोस्। यो वर्गीकरणले कसैलाई दबाब दिने, दोष लगाउने वा भेदभाव गर्ने आधार दिँदैन।

कतिगतेमा थप हेर्नुहोस्

• दैनिक राशिफल

• शुभ साइत र मुहूर्त

• आजको पञ्चाङ्ग

बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू

मांगलिक हुनु विवाहका लागि ठूलो समस्या हो?

आफैँमा होइन। मंगल दोष कुण्डलीको एउटा कुरा मात्र हो, र धेरैजसो अवस्था आंशिक हुन्छन् वा परिहार लागू हुन्छ। दुवै पक्ष मांगलिक भए वा समग्र मिलान सन्तुलित भए यो चिन्ता प्रायः हटेको मानिन्छ। परम्परागत ज्योतिषले पनि यसलाई विवाहको पूर्ण बाधा मान्दैन।

मांगलिकले गैर-मांगलिकसँग विवाह गर्न सक्छ?

सक्छ, र धेरैले गरेका पनि छन्। यस्तो अवस्थामा ज्योतिषीले परिहारका नियम, मंगलको बल र समग्र गुण मिलान अंक हेर्छन्। उपाय सुझाइए ती परम्परागत पूजा र दान हुन्। अन्तिम निर्णय जोडी र परिवारकै हुन्छ।

म मांगलिक हुँ कि होइन कसरी थाहा पाउने?

कुण्डली बनाउन ठ्याक्कै जन्ममिति, जन्म समय र जन्मस्थान चाहिन्छ। त्यसपछि लग्न, चन्द्रमा वा शुक्रबाट मंगल १, २, ४, ७, ८ वा १२ औं घरमा छ कि छैन हेर्नुपर्छ। नेपाली क्यालेन्डर एपमा जन्म विवरण हालेर कुण्डली बनाउन सकिन्छ; आंशिक हो कि उच्च र परिहार लाग्छ कि लाग्दैन भन्ने ज्योतिषीसँग पनि सोध्न सकिन्छ।

मंगल दोष उमेरसँगै हट्छ?

धेरै परम्परामा उमेर बढ्दै जाँदा, प्रायः २८ वर्षको हाराहारीपछि, यसको असर कम हुन्छ भनिन्छ। यो परम्परागत विश्वास हो, पक्का नियम होइन। योग कुण्डलीमा रहिरहन्छ, तर ज्योतिषीले पछिल्लो उमेरमा यसको असर हल्का भएको मान्छन्।