१२ राशि: स्वभाव र विशेषता

वैदिक ज्योतिषमा राशि भनेको राशिचक्रको एउटा भाग हो। सूर्य आकाशमा हिँडेजस्तो देखिने बाटोलाई ३०-३० डिग्रीका १२ भागमा बाँडिन्छ, र हरेक भाग एउटा राशि हो। १२ राशि क्रमैसँग मेष, वृष, मिथुन, कर्कट, सिंह, कन्या, तुला, वृश्चिक, धनु, मकर, कुम्भ र मीन हुन्। नेपाली र हिन्दू राशिफल यिनै १२ राशिबाट हेरिन्छ।

हरेक राशिको एउटा स्वामी ग्रह, एउटा तत्त्व र परम्परागत रूपमा मानिने केही स्वभाव हुन्छन्। नेपाली ज्योतिषमा मुख्य रूपमा चन्द्र राशि हेरिन्छ, अर्थात् जन्मका बेला चन्द्रमा जुन राशिमा थियो त्यही राशि। पश्चिमी राशिफलमा सूर्य राशि हेरिन्छ, त्यसैले तपाईंको नेपाली राशि र अंग्रेजी राशि (zodiac sign) प्रायः फरक हुन्छ।

तल बाह्रै राशिको अंग्रेजी नाम, चिन्ह, स्वामी ग्रह र तत्त्वको तालिका छ। त्यसपछि हरेक राशिको स्वभाव छोटकरीमा दिइएको छ।

१२ राशि क्रमैसँग कुन कुन हुन्?

१२ राशि सधैँ एउटै क्रममा मेषदेखि मीनसम्म आउँछन्, र यो क्रम निरयन (साइडेरियल) राशिचक्रका १२ तारामण्डलसँग मिल्छ। हरेक राशि ठ्याक्कै ३० डिग्रीको हुन्छ। हरेक राशिको एउटा स्वामी ग्रह हुन्छ। सूर्य र चन्द्र एक-एक राशिका स्वामी हुन्; मंगल, शुक्र, बुध, बृहस्पति र शनि दुई-दुई राशिका स्वामी हुन्।

चार तत्त्व अग्नि, पृथ्वी, वायु र जल राशिचक्रमा यही क्रममा तीन पटक दोहोरिन्छन्। अग्नि तत्त्वका राशि मेष, सिंह र धनु हुन्। पृथ्वी तत्त्वका वृष, कन्या र मकर हुन्। वायु तत्त्वका मिथुन, तुला र कुम्भ हुन्। जल तत्त्वका कर्कट, वृश्चिक र मीन हुन्। एउटै तत्त्वका राशिको स्वभाव मोटामोटी मिल्दोजुल्दो मानिन्छ, र स्वामी ग्रहले आफ्नो गुण थप्छ।

आफ्नो राशि थाहा पाउन जन्ममिति, जन्म समय र जन्म स्थान चाहिन्छ। यही विवरणबाट जन्मकुण्डली बन्छ र कुण्डली मिलान पनि गरिन्छ।

हरेक राशिसँग कस्ता स्वभाव जोडिन्छन्?

हरेक राशिको स्वभाव त्यसको तत्त्व र स्वामी ग्रहबाट मानिन्छ। यी परम्परागत विवरण हुन् र मोटामोटी स्वभाव मात्र बताउँछन्। यिनलाई कडा नियम नमान्नुहोस्: कुनै व्यक्तिको वास्तविक स्वभाव पूरै कुण्डली, हुर्काइ र आफ्नै रोजाइमा भर पर्छ। तल बाह्रै राशिका मुख्य विशेषता छन्।

मेष र वृष

मेष अग्नि तत्त्वको राशि हो र यसको स्वामी मंगल हो। मेष राशिका मानिस साहसी, जोसिला, नयाँ काम छिटो सुरु गर्ने, प्रतिस्पर्धी र अगुवाइ गर्न रुचाउने मानिन्छन्। कमजोरी: हतार गर्ने बानी। वृष पृथ्वी तत्त्वको राशि हो र स्वामी शुक्र हो। वृष राशिका मानिस स्थिर, धैर्यवान्, सुख-सुविधा र राम्रो खाना मन पराउने, भरोसायोग्य र आर्थिक सुरक्षामा ध्यान दिने मानिन्छन्। एकपटक अडान लिएपछि जिद्दी हुन सक्छन्।

मिथुन र कर्कट

मिथुन वायु तत्त्वको राशि हो र स्वामी बुध हो। मिथुन राशिका मानिस जिज्ञासु, बोल्न सिपालु, छिटो बुझ्ने र जस्तो परिस्थितिमा पनि मिल्न सक्ने मानिन्छन्। नयाँ-नयाँ कुरा मन पराउँछन्, त्यसैले कहिलेकाहीँ चञ्चल देखिन्छन्। कर्कट जल तत्त्वको राशि हो र स्वामी चन्द्र हो। कर्कट राशिका मानिस भावुक, माया गर्ने, घर-परिवारसँग धेरै लगाव राख्ने, अरूको मन छिटो बुझ्ने र आफन्तको रक्षा गर्ने मानिन्छन्।

सिंह र कन्या

सिंह अग्नि तत्त्वको राशि हो र स्वामी सूर्य हो। सिंह राशिका मानिस आत्मविश्वासी, न्यानो स्वभावका, नेतृत्व र सम्मान रुचाउने, उदार तर अलि घमण्डी मानिन्छन्। कन्या पृथ्वी तत्त्वको राशि हो र स्वामी बुध हो। कन्या राशिका मानिस हिसाब गरेर सोच्ने, व्यावहारिक र सानासाना कुरामा ध्यान दिने मानिन्छन्। सेवा, स्वास्थ्य र व्यवस्थित काम मन पराउँछन्, तर आफू र अरूको धेरै आलोचना गर्न सक्छन्।

तुला र वृश्चिक

तुला वायु तत्त्वको राशि हो र स्वामी शुक्र हो। तुला राशिका मानिस सन्तुलन, मेलमिलाप र न्याय खोज्ने, सबैसँग राम्रो व्यवहार गर्ने मानिन्छन्, तर निर्णय गर्न अलमलिन सक्छन्। वृश्चिक जल तत्त्वको राशि हो र स्वामी मंगल हो। वृश्चिक राशिका मानिस गम्भीर, जोसिला, दृढ इच्छाशक्ति भएका र आफ्ना कुरा आफैँमा राख्ने मानिन्छन्। कुरा मनमा गहिरो गरी लिन्छन्, धेरै भरोसायोग्य हुन्छन्, तर कसैले गरेको गल्ती छिटो बिर्सँदैनन्।

धनु र मकर

धनु अग्नि तत्त्वको राशि हो र स्वामी बृहस्पति हो। धनु राशिका मानिस आशावादी, जीवनबारे गहिरो सोच्ने, स्वतन्त्रता रुचाउने, र यात्रा, पढाइ र ठूला योजनातर्फ आकर्षित हुने मानिन्छन्। मकर पृथ्वी तत्त्वको राशि हो र स्वामी शनि हो। मकर राशिका मानिस अनुशासित, अघि बढ्न चाहने र धैर्यवान् मानिन्छन्। कडा मिहिनेत गरेर बिस्तारै सफलता हासिल गर्छन् र जिम्मेवारीलाई गम्भीर रूपमा लिन्छन्।

कुम्भ र मीन

कुम्भ वायु तत्त्वको राशि हो र यसको स्वामी पनि शनि हो। कुम्भ राशिका मानिस स्वतन्त्र, नयाँ सोच भएका र अरूको भलाइ चाहने मानिन्छन्। चलनचल्तीको रीतभन्दा विचार र समुदायलाई बढी महत्त्व दिन्छन्। मीन जल तत्त्वको राशि हो र स्वामी बृहस्पति हो। मीन राशिका मानिस दयालु, कल्पनाशील, मनले छिटो बुझ्ने र भावुक मानिन्छन्। कला, पूजापाठ र अरूलाई सहयोग गर्नेतर्फ ढल्किन्छन्। कमजोरी: आफ्नो सीमा स्पष्ट राख्न नसक्ने।

राशि दैनिक राशिफलमा कसरी प्रयोग हुन्छ?

नेपालमा पत्रिका र एपमा आउने दैनिक, साप्ताहिक र मासिक राशिफल चन्द्र राशिअनुसार हेरिन्छ। यी राशिफल ग्रहहरू अहिले तपाईंको राशि र वरपरका राशिमा कसरी गोचर गर्दैछन् भन्ने आधारमा बनाइन्छन्, र त्यसलाई आउने दिनका लागि राम्रो वा गाह्रो समयको संकेत मानिन्छ।

राशि विस्तृत ज्योतिष विश्लेषणमा पनि प्रयोग हुन्छ। २७ नक्षत्र सँग मिलाएर जन्मका बेला चन्द्रमाको ठ्याक्कै स्थान थाहा हुन्छ, जुन न्वारानमा नाम राख्न र विस्तृत भविष्यवाणीमा प्रयोग हुन्छ। बिहेका लागि दुवै जनाको राशि अष्टकूट ३६ गुण मिलान मा प्रयोग हुन्छ, र मंगल ग्रहको स्थानले मंगल दोष छ कि छैन भन्ने तय गर्छ। दैनिक राशिफलमा के-के हुन्छ भन्ने जान्न राशिफल के हो लेख पढ्नुहोस्। कतिगतेको दैनिक राशिफल बाह्रै चन्द्र राशिका लागि स्वचालित रूपमा तयार हुन्छ।

स्वभावको सूची कसरी बुझ्ने

यी स्वभाव राशिसँग जोडिएका परम्परागत व्याख्या हुन्। यसबाट व्यक्तिको व्यवहार, जोडीको मेल वा रोज्नुपर्ने पेसा निश्चित हुँदैन। जन्म चन्द्र राशि थाहा छैन भने आफूखुसी राखिएको नामबाट अनुमान गरेको राशिलाई पक्का नमान्नुहोस्।

कतिगतेमा थप सुविधा

• दैनिक राशिफल

• आजको पञ्चाङ्ग

• नेपाली बिदा र चाडपर्व

बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू

राशि सूर्य राशिमा आधारित हो कि चन्द्र राशिमा?

नेपाली र भारतीय वैदिक ज्योतिषमा राशि भन्नाले प्रायः चन्द्र राशि बुझिन्छ, अर्थात् जन्मका बेला चन्द्रमा रहेको राशि। पश्चिमी राशिफलमा सूर्य राशि प्रयोग हुन्छ, त्यसैले एउटै व्यक्तिको दुई प्रणालीमा फरक राशि हुन सक्छ। वैदिक ज्योतिष मुख्य रूपमा चन्द्र राशिमै आधारित हुन्छ।

आफ्नो राशि कसरी थाहा पाउने?

तपाईंको राशि ठ्याक्कै जन्ममिति, समय र स्थानबाट निक्लिन्छ, किनकि यिनैले चन्द्रमा राशिचक्रमा कहाँ थियो भन्ने तय गर्छन्। सजिलो तरिका भनेको यी विवरण दिएर जन्मकुण्डली बनाउनु हो, ज्योतिषीकहाँ वा एपबाट। नेपालमा धेरैले न्वारानको नामको पहिलो अक्षरबाट पनि राशि चिन्छन्, किनकि त्यो अक्षर जन्मका बेला चन्द्रमाको स्थान हेरेर छानिन्छ।

एउटै राशिका दुई व्यक्तिको स्वभाव उस्तै हुन्छ?

हुँदैन। एउटै राशि हुनुको अर्थ त्यो राशिको तत्त्व र स्वामी ग्रहसँग जोडिएका मोटामोटी स्वभाव मिल्नु मात्र हो। पूरै कुण्डलीमा सूर्य, लग्न, नक्षत्र र सबै ग्रहको स्थान पनि हुन्छ, त्यसैले एउटै राशिका दुई जनाको स्वभाव, घटनाको समय र जीवन धेरै फरक हुन सक्छ।

बिहेका लागि कुन राशि बढी मिल्छ?

वैदिक ज्योतिषले कुनै निश्चित राशिको जोडीलाई उत्तम भनेर तोक्दैन। यसको सट्टा अष्टकूट कुण्डली मिलानमा दुवैको कुण्डली आठ कूटमा जाँचिन्छ र बढीमा ३६ गुण दिइन्छ। तत्त्व मिल्नु र राशिका स्वामी ग्रह मित्र हुनुले मद्दत गर्छ, तर गुण मिलानको अंक, दोष र मंगलको स्थानले राशि मात्र हेरेभन्दा धेरै भरपर्दो जवाफ दिन्छ।