बैशाख १: विक्रम सम्वत्को नयाँ वर्ष अप्रिलको मध्यमा सुरु हुन्छ।
विक्रम सम्वत्को नयाँ वर्ष बैशाख १ गते सुरु हुन्छ, जुन अप्रिल १३ वा १४ मा पर्छ। यो दिन सार्वजनिक बिदा हुन्छ। धेरैजसो मानिस पिकनिक जान्छन्, र भक्तपुरमा केही दिनअघि सुरु भएको बिस्केट जात्रा चलिरहेको हुन्छ। यो वर्ष र अर्को वर्षका मिति तल छन्।
| इभेन्ट | वि.सं. मिति | इ.सं. मिति | दिन |
|---|---|---|---|
| नयाँ वर्ष २०८३ / बिस्का: जात्रा / मेष संक्रान्तिबिदा | १ बैशाख २०८३ | १४ अप्रिल २०२६ | मङ्गलवार |
| इभेन्ट | वि.सं. मिति | इ.सं. मिति | दिन |
|---|---|---|---|
| नयाँ वर्ष २०८३बिदा | १ बैशाख २०८४ | १४ अप्रिल २०२७ | बुधवार |
नेपाली नयाँ वर्षमा दशैंमा जस्तो घरमा गरिने मुख्य विधि हुँदैन। यो दिन सार्वजनिक बिदा हुन्छ। स्पिकर र भाँडाकुँडा बोकेका पिकनिक टोलीले नदी किनार र डाँडा भरिन्छन्, मन्दिरमा सधैंभन्दा बढी भीड हुन्छ, र मध्यरातदेखि नै शुभकामना सन्देश आउन थाल्छन्। पसलहरूले नयाँ वर्षको छुट दिन्छन्, पत्रिकाहरूले आउँदो वर्षबारे लेख छाप्छन्, र उपत्यकावरिपरिका पिकनिक स्थल बिहानै भरिन्छन्।
भक्तपुरको बिस्केट जात्रा बैशाख १ भन्दा चार दिनअघि सुरु हुन्छ र त्यसपछि पनि केही दिन चल्छ। भैरवको रथ सहरभरि तानिन्छ, र माथिल्लो र तल्लो टोलका मानिसबीच रथ तान्ने रस्साकस्सी हुन्छ। चैतको अन्तिम दिन योसिं खेलमा अग्लो लिंगो ठड्याइन्छ र नयाँ वर्षको दिन ढालिन्छ। लिंगो ढल्नुअघि अन्तिम क्षणमा भीड छेउ लाग्छ। यो जात्रा चन्द्र पात्रोअनुसार होइन, सौर्य पात्रोअनुसार हुन्छ। त्यसैले माघे संक्रान्तिजस्तै यसको अंग्रेजी मिति पनि खासै सर्दैन।
विक्रम सम्वत्को नयाँ वर्ष बैशाख १ मा सुरु हुन्छ। नेपाल सम्वत्को नयाँ वर्ष तिहारको म्ह पूजाका दिन सुरु हुन्छ। नेवार समाजमा नेपाल सम्वत् प्रयोग हुन्छ, र यसको नयाँ वर्षमा पनि अहिले सार्वजनिक बिदा हुन्छ। तमु ल्होसार (गुरुङ) पुस १५ मा, सोनाम ल्होसार (तामाङ, ह्योल्मो) माघमा, र ग्याल्पो ल्होसार (शेर्पा, तिब्बती) फागुनमा पर्छ। थारूको माघी र किरात येले सम्वत्को नयाँ वर्षले पनि वर्षको सुरुवात जनाउँछन्। सरकारले यीमध्ये धेरै नयाँ वर्षमा सार्वजनिक बिदा दिन्छ।
बैशाख १ सूर्य मेष राशिमा प्रवेश गर्ने दिन हो। यो सौर्य घटना भएकाले नयाँ वर्ष सधैं अप्रिलको मध्यमा पर्छ। सूर्य प्रवेश गर्ने समय मध्यरातअघि वा पछि पर्नेअनुसार मिति अप्रिल १३ वा १४ हुन्छ। दशैं र तिहार चन्द्र तिथिअनुसार पर्ने भएकाले तिनका मिति हप्तौँसम्म सर्छन्।
बैशाख १ अघिको मिति भएको कागजमा नयाँ वि.सं. साल नलेख्नुहोस्। वि.सं. साल जनवरीमा होइन, अप्रिलमा फेरिन्छ, त्यसैले चैतको मिति भएको चेकमा पुरानै साल लेखिन्छ। बिस्केट जात्रा नयाँ वर्षकै दिन सुरु हुँदैन। रथ तान्ने काम केही दिनअघि सुरु हुन्छ, र लिंगो वर्षको पहिलो दिन ढालिन्छ।
अप्रिल १३ वा १४ मा। बैशाख १ चन्द्र तिथिले होइन, सूर्यको मेष प्रवेशले तय हुन्छ।
हुन्छ, देशभरि।
धेरै। विभिन्न समुदायले फरक नयाँ वर्ष मनाउँछन्: बैशाखमा विक्रम सम्वत्, तिहारमा नेपाल सम्वत्, र पुस, माघ तथा फागुनमा ल्होसार।
