तिहार २०८३

पाँच दिनको दियो र बत्तीको चाड। काग, कुकुर, गाई र गोरुको पूजा छुट्टाछुट्टै दिन हुन्छ, र भाइटीकामा चाड सकिन्छ।

भोलि

तिहार दशैं सकिएको करिब दुई हप्तापछि सुरु हुन्छ र पाँच दिन चल्छ। घरमा सयपत्रीको माला लगाइन्छ र दियो बालिन्छ। काग, कुकुर, गाई र गोरुको पूजा छुट्टाछुट्टै दिन गरिन्छ, र अन्तिम दिन भाइटीका दिदीबहिनी र दाजुभाइको दिन हो। तल यो वर्ष र अर्को वर्षका मिति छन्।

तिहारका मिति

२०८३ साल

इभेन्ट	वि.सं. मिति	इ.सं. मिति	दिन
धनवन्तरी जयन्ती / काग तिहार	२१ कात्तिक २०८३	७ नोभेम्बर २०२६	शनिवार
लक्ष्मी पूजा / कुकुर तिहार / महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको जन्म जयन्ती / नरक चतुर्दशी / सुखरात्री / विश्व रेडियोग्राफी दिवसबिदा	२२ कात्तिक २०८३	८ नोभेम्बर २०२६	आइतवार
तिहार बिदा / गाई पूजा / विश्व स्वतन्त्रता दिवसबिदा	२३ कात्तिक २०८३	९ नोभेम्बर २०२६	सोमवार
गोवर्धन पूजा / नेपाल सम्वत ११४७ प्रारम्भ / म्हपूजा / हलि तिहार / गोरु पूजा / शान्ति र विकासको लागि विश्व विज्ञान दिवसबिदा	२४ कात्तिक २०८३	१० नोभेम्बर २०२६	मङ्गलवार
भाइटीका / महागुरु फाल्गुनन्द जयन्ती (किरात धर्मावलम्बीहरुलाई मात्र) / किजा पूजाबिदा	२५ कात्तिक २०८३	११ नोभेम्बर २०२६	बुधवार
तिहार बिदा / विश्व निमोनिया दिवसबिदा	२६ कात्तिक २०८३	१२ नोभेम्बर २०२६	बिहिवार

तिहारका पाँच दिन

कुन दिन के हुन्छ

काग तिहारमा कागका लागि टपरीमा भात राखेर बाहिर राखिन्छ। काग समाचार ल्याउँछ भन्ने विश्वास छ, र त्यो समाचार प्रायः नराम्रो हुन्छ भनिन्छ। कुकुर तिहारमा कुकुरको निधारमा टीका लगाइन्छ, घाँटीमा सयपत्रीको माला लगाइन्छ र सधैंभन्दा राम्रो खाना दिइन्छ। घरपालुवा र सडकका दुवै कुकुरलाई यसरी पूजा गरिन्छ। गाई तिहार प्रायः लक्ष्मी पूजाकै दिन बिहान पर्छ। त्यही साँझ घर सफा गरिन्छ, ढोकामा रातो माटोले लिपिन्छ, भित्रतिर जाने पाइला कोरिन्छ, र लक्ष्मीले ढोका भेट्टाऊन् भनेर हरेक झ्यालमा दियो बालिन्छ। चौथो दिन गोरु पूजा र गोवर्धन पूजा गरिन्छ। नेवार समुदायले यही दिन म्ह पूजा गर्छन्, अर्थात् आफ्नै शरीरको पूजा। यो दिन नेपाल सम्वत्‌को नयाँ वर्ष पनि हो। भाइटीका अन्तिम दिन हो। दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई सप्तरंगी टीका लगाइदिन्छन्, तेल र पानीले घेरा हाल्छन्, र सेलरोटी र फलफूल खुवाउँछन्।

देउसी र भैलो

लक्ष्मी पूजाको साँझदेखि टोलीहरू घरघर गएर भैलो (केटीहरू) र देउसी (केटाहरू) खेल्छन्। उनीहरूलाई पैसा, सेलरोटी वा फलफूल दिइन्छ। घरले केही दिन्छ, र टोलीले घरलाई आशीर्वाद दिएर अर्को घर जान्छ। अहिले उठेको रकम धेरैजसो विद्यालय वा क्लबका काममा खर्च हुन्छ, त्यसैले कतिपय टोलीले रसिद पनि दिन्छन्।

के–के बन्द हुन्छ

लक्ष्मी पूजादेखि भाइटीकासम्म सरकारी कार्यालय र बैंक बन्द हुन्छन्। पछिल्ला वर्षका बिदा सूचीमा भाइटीकाको भोलिपल्ट पनि बिदा राखिएको छ, त्यसैले जम्मा चार–पाँच दिन बिदा हुन्छ। पसलहरू दशैंमा भन्दा धेरै दिन खुल्छन्। वर्षकै सबैभन्दा धेरै किनमेल हुने हप्ता यही हो, र मिठाई र दियो बेच्ने पसल तिहारभरि खुल्छन्। साँझ देउसी–भैलो टोलीका कारण सडकमा भीड हुन्छ। पटाकामा रोक भए पनि धेरै ठाउँमा पड्काइन्छ।

तिहारका मिति किन सर्छन्

तिहार कात्तिक औंसीको वरिपरि, कृष्ण पक्षको अन्त्य र शुक्ल पक्षको सुरुमा पर्छ। लक्ष्मी पूजा औंसीकै दिन हुन्छ। तिथि घट्दा वा बढ्दा पाँचमध्ये दुई दिन एउटै गतेमा पर्न सक्छन्। त्यस्तो वर्ष पात्रोमा कुकुर तिहार र लक्ष्मी पूजा एकै दिन लेखिन्छ, र गाई पूजा भोलिपल्ट बिहान सर्छ।

धेरैले गर्ने गल्ती

काग तिहारलाई पहिलो तिथि मान्दा भाइटीका पाँचौं तिथिमा पर्छ। त्यसैले यो प्रायः काग तिहारको चार दिनपछि पर्छ, तर तिथि घटबढ हुँदा फरक पर्न सक्छ। दिन गनेर अनुमान नगर्नुहोस्, तालिकामा मिति हेर्नुहोस्। भाइटीकाको साइत प्रायः मध्याह्नतिर हुन्छ, बिहान होइन। सामूहिक टीका हुने मन्दिरमा साइतभन्दा धेरै अगाडि लाइन लाग्छ।

तिहारबारे प्रश्न

तिहार कति दिनको हुन्छ?

काग तिहारदेखि भाइटीकासम्म पाँच दिन। तिथि घटेको वर्ष दुई दिन एउटै गतेमा पर्न सक्छन्।

तिहार र दिवाली एउटै हो?

लक्ष्मी पूजाको रात प्रायः भारतको दिवालीकै रात पर्छ। कहिलेकाहीँ नेपाल र भारतका पात्रोमा औंसी एक दिन फरक पर्छ। बाँकी चार दिन, विशेषगरी कुकुर तिहार र भाइटीका, नेपालमा फरक तरिकाले मनाइन्छ।

म्ह पूजा के हो?

तिहारको चौथो दिन नेवार समुदायले गर्ने आफ्नै शरीरको पूजा। यही दिन नेपाल सम्वत्‌को नयाँ वर्ष सुरु हुन्छ।

थप सहयोग चाहिएमातपाईंले खोजेको कुरा भेटिएन भने हामीलाई लेख्नुहोस्।

हामीलाई सोध्नुहोस्

सम्बन्धित पेज

तिहार (दीपावली): प्रकाशको पर्वका पाँच दिन