छठ २०८३

कात्तिकमा चार दिन मनाइने चाड। घाटमा अस्ताउँदो र उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिइन्छ।

९ दिन पछि

छठको मुख्य दिन लक्ष्मी पूजाको छ तिथिपछि, भाइटीकाको केही दिनपछि पर्छ। यो मुख्यतः तराई–मधेसमा र अन्य ठाउँमा बस्ने मधेसी परिवारले मनाउँछन्। छठ चार दिन चल्छ, र यसमा करिब छत्तीस घण्टाको निर्जला व्रत (अन्न र पानी नखाने) हुन्छ। मुख्य विधि घाटमा दिइने दुई अर्घ्य हुन्: साँझ अस्ताउँदो सूर्यलाई र भोलिपल्ट बिहान उदाउँदो सूर्यलाई। मिति तल छन्।

छठका मिति

२०८३ साल

इभेन्ट	वि.सं. मिति	इ.सं. मिति	दिन
छठ पर्वबिदा	२९ कात्तिक २०८३	१५ नोभेम्बर २०२६	आइतवार

छठका चार दिन

नहाय खाय देखि उषा अर्घ्यसम्म

पहिलो दिन, नहाय खाय: घर सफा गरिन्छ। व्रतालु नदीमा नुहाएर नयाँ माटोको चुलोमा आँपको दाउराले पकाएको भात, लौका र चनाको दाल एक छाक खान्छन्। दोस्रो दिन, खरना: व्रतालु दिनभरि व्रत बस्छन् र सूर्यास्तपछि गुड र चामलको खीर, रोटी र फलफूल खाएर व्रत खोल्छन्। यो खाना सकिनेबित्तिकै निर्जला व्रत सुरु हुन्छ, जुन करिब छत्तीस घण्टा चल्छ। तेस्रो दिन साँझ परिवार बाँसका ढाकीमा ठेकुवा, उखु र फलफूल लिएर घाट जान्छ। व्रतालु पानीमा उभिएर अस्ताउँदो सूर्यलाई सन्ध्या अर्घ्य दिन्छन्। चौथो दिन बिहान उज्यालो हुनुअघि नै घाट पुगेर उदाउँदो सूर्यलाई उषा अर्घ्य दिइन्छ, र व्रतालुले घाटमै व्रत खोल्छन्।

कसले, कहाँ मनाउँछन्

छठ तराई–मधेसको सबैभन्दा ठूलो चाड हो। कोशी, बागमती र घाट बनाउन मिल्ने नहर तथा पोखरीको किनारमा छठ मनाइन्छ। काठमाडौंमा गुह्येश्वरीनजिकको बागमती घाट र कमलपोखरीमा मधेसी परिवार जम्मा हुन्छन्, र नगरपालिकाले अगाडि नै सफाइ र बत्तीको व्यवस्था गर्छ। धेरैजसो व्रतालु महिला हुन्छन्, तर पुरुषले पनि व्रत बस्छन्। छठमा पुजारी चाहिँदैन। हरेक परिवारले आफैं विधि पूरा गर्छ।

बिदा र व्यावहारिक कुरा

छठमा नेपालभर सार्वजनिक बिदा हुन्छ, प्रायः सन्ध्या अर्घ्यको वरिपरि एक–दुई दिन। मधेस प्रदेशले थप बिदा दिन्छ। घाटनजिकका सडक बन्द हुन्छन्। छठअघिका दिनमा तराईतर्फ थप बस चल्छन्, र पूर्वी रुटमा टिकट पाउन दशैंमा जत्तिकै गाह्रो हुन्छ।

मिति कसरी तय हुन्छ

छठको मुख्य दिन कार्तिक शुक्ल षष्ठी हो, अर्थात् लक्ष्मी पूजा पर्ने औंसीको छ दिनपछि। दुवै चाडको वि.सं. मिति हरेक वर्ष सर्छ, तर छठ सधैं तिहारपछि उति नै तिथिको अन्तरमा पर्छ। चैतमा पनि उही तिथिमा अर्को छठ मनाइन्छ, तर त्यो धेरै कम परिवारले मनाउँछन्।

धेरैले गर्ने गल्ती

बिहानको अर्घ्यका लागि सूर्योदयभन्दा धेरै अगाडि घाट पुग्नुहोस्। परिवारहरू उज्यालो हुनुअघि नै घाटमा पुगिसकेका हुन्छन्। प्रसाद प्लास्टिकको झोलामा होइन, बाँसको ढाकीमा लैजानुहोस्। परम्पराअनुसार प्रसाद घरमै बनाइन्छ, पसलबाट किनिँदैन। सन्ध्या अर्घ्यको साँझ घाटनजिक गाडी लैजाने योजना नबनाउनुहोस्, किनकि त्यही बेला सडक बन्द हुन्छ।

छठबारे प्रश्न

छठको व्रत कति लामो हुन्छ?

दोस्रो दिनको खरना खाएपछि चौथो दिन बिहानको अर्घ्यसम्म, करिब छत्तीस घण्टा। यो बेला अन्न र पानी दुवै खाइँदैन।

छठमा सार्वजनिक बिदा हुन्छ?

हुन्छ। मुख्य दिन राष्ट्रिय बिदा हुन्छ, र मधेस प्रदेशमा थप दिन बिदा हुन्छ।

पुरुषले छठ व्रत बस्न मिल्छ?

मिल्छ। धेरैजसो व्रतालु महिला हुन्छन्, तर धेरै परिवारमा पुरुषले पनि व्रत बस्छन्, प्रायः भाकल गरेपछि।

थप सहयोग चाहिएमातपाईंले खोजेको कुरा भेटिएन भने हामीलाई लेख्नुहोस्।

हामीलाई सोध्नुहोस्